مد وسوررئالیسم

– لباس نمادین ارگانزای ابریشمی “لابستر[1]” اثر السا شیپارلی. نقاشی دستی لابستر و شاخه جعفری توسط سالوادور دالی[2] انجام شده است. عکس: آندره دورست[3] (1937).

سوررئالیسم که توسط نویسنده و شاعر فرانسوی آندره برتون[4] تاسیس شد، تمرینی برای جابجایی بود. در این رویکرد، امر عادی در یک زمینه جدید و اغلب آزاردهنده، قرار می گرفت و بدین ترتیب، زیر و رو می شد. پیوند مد پیشرو با ابزوردیته سوررئالیسم در اواخر دهه 1920، پادزهر به شدت ضروری برای کارکردگرایی ارزشمند جنبش مدرن به شمار می آمد. برجسته ترین طراح این جنبش، السا شیاپارلی[5] (1973-1890) ایتالیایی بود که با استفاده از خطای دید در لباس های بافتنی به شهرت رسید. شیاپارلی اصرار داشت طراحی مد برای او یک حرفه نیست؛ بلکه صرفا ابزاری متفاوت برای بیان هنری است. او نمی دوخت و به سختی طراحی می کرد. کریستین دیور[6] (1957-1905)، طراح مد پاریسی او را به خلق لباس هایی متهم کرد که تنها برای نقاشان و شاعران تهیه می شد. از آن جا که پاریس قطب هنر پیشتاز محسوب می شد، دو دنیای مد و هنرهای تجسمی ناگزیر با هم برخورد می کردند.

این طراح، نخستین مجموعه خود را در سال 1929، با بوتیک خیابان دولاپاکس[7] پاریس راه اندازی کرد. شیپارلی در این بوتیک، مجموعه ای از ژاکت های بافتنی دستباف، کت، دامن، لباس های شنا و کلاه های قلاب بافی شده را تولید و عرضه می کرد. برخی از ژاکت های او از پارچه پشمی کاشا[8] جدید استفاده می کردند که به طرز تحریک آمیزی به بدن می چسبید. برخی دیگر نیز در یک دوخت دولایه ویژه که توسط دو پناهجوی ارمنی شاغل در پاریس ایجاد شده بود، تولید می شدند. جلوه‌های خطای دید شیپارلی شامل تصاویر متنوعی همچون روبان های تزئینی، روسری، گردن‌بند، کمربند، خالکوبی ملوانان و اسکلت سفید بر پس‌زمینه سیاه بودند. زمانی که سوررئالیست‌ها جانشین دادائیست‌ها شدند، شیاپارلی با سالوادور دالی، مشهور‌ترین نماینده سبک پیشین و نقاش تصاویر رویایی درخشان از خلسه و ساعت‌های لذیذ در مناظر بیابانی وارد همکاری شد. او لباس شب سفیدی طراحی کرد‌ که از نقش یک لابستر کار دالی بر دامن آن برخوردار بود. همچنین دست به طراحی یک کت و دامن زد که جیب‌های آن نوعی شبیه‌سازی کشو در قسمت سینه ها بود. شیپارلی لوازم جانبی لباس نیز طراحی می کرد. او کیف های دستی را به شکل اشیاء معمولی نظیر پیانو و تلفن در می آورد. شیپارلی برای مجموعه پاگان[9] خود که در سال 1938 تولید کرد، یک گردنبند حشره ای به وجود آورد که توهم تجمع حشرات در اطراف گردن را ایجاد می کرد.

شیاپارلی برای بهره‌برداری از ارتباطات هنری‌ خود، موقعیت مناسبی داشت. دوستان نزدیک او عبارت بودند از مارسل دوشان[10]، فرانسیس پیکابیا[11]، آلفرد استیگلیتز[12] و من ری[13]. این نزدیکی باعث شد تا شیپارلی در میان سایر طراحان آن دوره، از شرایط منحصربه‌فردی برخوردار شود. بدین ترتیب، طراحانی که خارج از حوزه نفوذ او بودند، کار را به جزئیات محدود کردند: خانه مد روچاس[14] در سال 1936، سگک های کمربند را به شکل شمعدان های مینیاتوری، لوسترهای کریستالی و جعبه های جواهرات بچه گانه طراحی کرد که حلقه ها و زنجیرهای مروارید از آن ها فرو می ریخت. طراحان لوازم جانبی اندکی جسورتر بودند. لوئیز بوربون[15]، کلاه فروش پاریسی، در سال 1938، یک کلاه خلق کرد که تداعی گر سالاد کاسنی فرفری بود. از آن جا که طراحان کیف‌های جدید از فرم و مواد خاصی برای تولید اشیائی شوخ‌طبعانه و جذاب برای نخبگان روشنفکر استفاده می کردند، این اقلام به شدت مورد توجه قرار گرفتند. در میان این طراحان می توان به آن ماری[16] فرانسوی اشاره کرد که کیف‌های او نوعی طراحی محرک و مخرب را با بست‌های نوآورانه ترکیب می‌کرد. مانند کیف ماندولین شکلی که در جعبه‌ای تزئین شده با یک برنامه اپرا قرار می گرفت؛ یا کیف تلفن جیر مشکی (تصویر زیر) که بسیار نوآورانه جلوه می کرد. در پایان این دهه، کیف‌های دستی با الهام از سوررئالیست‌های تولید انبوه – به‌ویژه آنها که دارای صفحه ساعت بودند و تقریبا از دالی الهام گرفته بودند – گسترش یافتند.

– این کیف تلفنی جیر مشکی با تزئینات طلایی و بست، در سال 1940 توسط آن ماری فرانسوی طراحی شد.

 

شیپارلی در سال 1935، یکی از اولین بوتیک های مد لباس به نام برای ورزش[17] را افتتاح کرد و در آن مبادرت به فروش لباس های بافتنی و ورزشی آماده می کرد. این طراح، با یک کلاه بافتنی کوچک به موفقیت تجاری بین المللی بزرگی دست یافت. “کلاه دیوانه[18]” را می‌توان به اشکال مختلف درآورد و مانند ژاکت جلو پاپیونی، هزاران بار آن را تغییر داد. شیپارلی در مقام یک طراح نمادین، رویکرد خاص خود به مد را با آزمایشگری در پارچه‌های کشباف، با همکاری با شارل کولکومبه[19] – یک تولیدکننده پارچه فرانسوی – ادامه داد. او دکمه‌های تزئینی عجیب و غریب را به آینه‌های دستی یا شمعدان‌های مختلف تبدیل و کلاه‌های خود را با خوشه‌های انگور و پرندگان غواص تزئین می کرد. سالوادور دالی در سال 1937، طرحی برای یک کلاه کفش مانند ترسیم کرد که شیاپارلی آن را در مجموعه پاییز و زمستان خود به نمایش گذاشت. این کلاه به شکل یک کفش پاشنه بلند زنانه طراحی شده بود و پاشنه آن به سمت بالا بود و قسمت پنجه ها روی پیشانی کسی که کلاه را بر سر می گذاشت قرار می گرفت.

ادامه این مقاله را در تور خواندنی تاریخ جامع مد و فشن بخوانید.

[1] Lobster

[2] Salvador Dalí

[3] André Durst

[4] André Breton

[5] Elsa Schiaparelli

[6] Christian Dior

[7] de la Paix

[8] kasha

[9] Pagan

[10] Marcel Duchamp

[11] Francis Picabia

[12] Alfred Stieglitz

[13] Man Ray

[14] Rochas

[15] Louise Bourbon

[16] Anne Marie

[17] Pour Le Sport

[18] Mad-Cap

[19] Charles Colocombet